Muzeu Historik Kombëtar – Arkiva e Gjallë e Kujtesës dhe Identitetit Shqiptar

Fytyra e Sheshit Skënderbej Nëse Tirana është zemra e Shqipërisë, Muzeu Historik Kombëtar është kujtesa e saj. I inaguruar më 28 tetor 1981, kjo ndërtesë masive dominon anën veriore të Sheshit “Skënderbej” dhe është institucioni muzeor më i rëndësishëm në vend. Me një sipërfaqe ekspozimi prej 18,000 metrash katrorë, ai nuk është thjesht një koleksion objektesh; është një udhëtim kronologjik nëpër kohë, që fillon nga epoka e gurit dhe përfundon në ditët tona. Për çdo vizitor që dëshiron të kuptojë “kush janë shqiptarët”, ky muze është stacioni i parë dhe më i rëndësishëm i njohjes.

Mozaiku “Shqipëria”, Murali i Një Kombi në Marshim Elementi më ikonik i muzeut, dhe ndoshta imazhi më i njohur vizual i Tiranës pas Kullës së Sahatit, është mozaiku gjigant në fasadën ballore, i titulluar “Shqipëria”. Me një sipërfaqe prej 400 metrash katrorë, ky mozaik është një kryevepër e realizmit socialist, por me një frymë thellësisht kombëtare. Ai paraqet 13 figura njerëzore që marshojnë me krenari drejt historisë, duke përfaqësuar të gjitha epokat: luftëtarët ilirë, ata të Skënderbeut, rilindasit e shekullit të 19-të, luftëtarët e pavarësisë dhe partizanët e Luftës së Dytë Botërore. Në qendër qëndron figura e “Nënës Shqipëri” me pushkë në dorë dhe flamurin kombëtar që valvitet, duke simbolizuar qëndresën dhe vazhdimësinë e popullit shqiptar ndër shekuj.

Rrënjët Ilire Sapo hyni brenda, udhëtimi nis me Pavijonin e Lashtësisë, i cili është ndoshta më i pasuri dhe më mbresëlënësi. Këtu ruhen dëshmitë e qytetërimit ilir, paraardhësve të shqiptarëve. Mes qindra objekteve arkeologjike, shkëlqen “Bukuroshja e Durrësit” (një mozaik i rrallë shumëngjyrësh i shekullit IV p.e.s.) dhe “Hyjnesha e Butrintit” (koka e mermertë e Apollonit, e zbuluar në vitin 1928). Këto objekte tregojnë se kjo tokë ka qenë një udhëkryq i rëndësishëm i kulturave mesdhetare, greke dhe romake, duke dëshmuar për një nivel të lartë qytetërimi dhe arti që në agimin e historisë.

Shpata e Lirisë Një vend nderi zë Pavijoni i Mesjetës dhe ai i Gjergj Kastriot Skënderbeut. Këtu vizitorët mund të shohin kopjet e sakta të shpatës dhe përkrenares së Heroit Kombëtar (origjinalet ndodhen në Vjenë), të cilat simbolizojnë epokën e artë të rezistencës shqiptare kundër Perandorisë Osmane. Ky pavijon nuk tregon vetëm betejat, por edhe kulturën e pasur të principatave shqiptare, me ikona pasbizantine të mjeshtrit Onufri, kodikë të vjetër dhe objekte liturgjike që dëshmojnë përkatësinë europiane të shqiptarëve.

Plagët e Hapura Pjesa më emocionale dhe tronditëse e muzeut është shtuar pas viteve ’90: Pavijoni i Terrorit Komunist. Kjo hapësirë është një dëshmi e dhimbshme e persekutimit politik gjatë regjimit të Enver Hoxhës. Këtu ekspozohen dokumente të dënimeve me vdekje, rrobat e të burgosurve politikë, prangat dhe objektet personale të intelektualëve që u zhdukën në burgjet e Spaçit apo Burrelit. Është një “muze brenda muzeut”, i cili shërben si ndërgjegjja e kombit, duke na kujtuar se liria që gëzojmë sot u pagua me gjakun dhe vuajtjen e mijëra njerëzve të pafajshëm.

Nëna Terezë dhe Pavarësia Udhëtimi përfundon me nota shprese dhe krenarie në Pavijonin e Pavarësisë dhe atë kushtuar Nënë Terezës. Këtu mund të shihni objektet personale të shenjtores shqiptare, nobelistes së paqes, e cila i tregoi botës fuqinë e dashurisë dhe mëshirës. Muzeu Historik Kombëtar është pra një pasqyrë e plotë: nga luftërat e përgjakshme te arti i rafinuar, nga diktatura e egër te shenjtëria globale.